صفر تا 100 آزمایش تراریخته (GMO) – آزمون محصولات تراریخته

آیا می خواهید بدانید یک ماده غذایی، محصول کشاورزی یا ماده اولیه مورد استفاده در زنجیره تولید، تراریخته است یا خیر؟ پاسخ این سوال را نمی توان در همه موارد از روی ظاهر، رنگ، اندازه یا شکل محصول مشخص کرد. برای تشخیص دقیق، باید از روش های آزمایشگاهی و مولکولی متناسب با نوع نمونه استفاده شود. در مجتمع آزمایشگاهی رادگستر، بررسی نمونه های مرتبط با GMO و تشخیص مولکولی محصولات بر اساس نوع نمونه و هدف آزمون انجام می شود. انتخاب روش مناسب برای آزمایش تراریخته، آماده سازی نمونه، استخراج DNA و بررسی توالی هدف از مراحل مهم این فرایند هستند.

در این مطلب، از مفهوم GMO و تفاوت آن با اصلاح ژنتیکی معمولی تا روش های تشخیص تراریختگی، بررسی سویا و ذرت، تفاوت تشخیص کیفی و کمی و نکات مهم درباره نتیجه آزمایش را بررسی می کنیم.

تراریخته یا GMO چیست و چگونه تولید می شود؟

محصولات تراریخته GMO که به آنها موجودات تراریخته یا تراژنی نیز گفته می شود، به محصولات و موجوداتی اطلاق می شود که ساختار ژنتیکی آنها با استفاده از روش های مهندسی ژنتیک تغییر داده شده است. در این فرآیند، یک ژن برونزاد به هر محصول یا موجود زنده ای تزریق می شود و ویژگی جدیدی در آن ایجاد می گردد. به عبارت ساده تر، تراریخته ریشه در دستکاری ژنتیکی محصولات مصرفی در تغذیه انسان و دام دارد. این تغییرات ژنتیکی هرگز به صورت طبیعی در طبیعت رخ نمی دهند و تنها از طریق تکنیک های پیشرفته آزمایشگاهی امکان پذیر هستند.

تاریخچه محصولات تراریخته در جهان

اولین جاندار تراریخته در سال ۱۹۷۳ توسط استنلی کوهن و هربرت بویر تولید شد. این دستاورد بزرگ علمی، انقلابی در حوزه زیست فناوری و کشاورزی ایجاد کرد. پس از آن، نشست های تحقیقاتی متعددی برای کنترل و نظارت بر این فناوری نوپا برگزار شد و دستکاری ژنتیکی در چارچوب قوانین مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) تعریف گردید. در سال ۱۹۹۴، اولین محصول تراریخته تجاری به بازار جهانی عرضه شد. از آن زمان تاکنون، سطح زیر کشت محصولات تراریخته در جهان به بیش از ۱۹۰ میلیون هکتار در ۲۹ کشور رسیده است. امروزه کشورهای آمریکا، چین، برزیل، آرژانتین، هند و کانادا از بزرگترین تولیدکنندگان محصولات تراریخته در جهان هستند.

تفاوت محصولات تراریخته با محصولات ارگانیک

بسیاری از مصرف کنندگان ممکن است محصولات تراریخته را با محصولات ارگانیک اشتباه بگیرند. در حالی که محصولات ارگانیک بدون استفاده از هرگونه مواد شیمیایی مصنوعی و با رعایت اصول طبیعی تولید می شوند، محصولات تراریخته حاصل دستکاری مستقیم ژنتیکی هستند. به عبارت دیگر، در محصولات ارگانیک تغییری در ساختار ژنتیکی رخ نمی دهد، اما در محصولات GMO، ژن های جدید به ساختار ژنتیکی گیاه یا جاندار اضافه می شوند. تشخیص این دو نوع محصول از یکدیگر تنها از طریق آزمایش تراریخته در آزمایشگاه های معتبر امکان پذیر است.

انواع محصولات GMO در بازار جهانی

محصولات تراریخته در سراسر جهان کشت و به بازار عرضه می شوند. برخی از این محصولات درصد بالایی از تولید جهانی را به خود اختصاص داده اند. در ادامه به معرفی مهم ترین محصولات تراریخته می پردازیم:

1

ذرت تراریخته (Bt Corn)

بیشترین سوالات کاربران درباره ذرت تراریخته موارد زیر بوده است؛

• ذرت تراریخته چیست؟
• ذرت تراریخته چه شکلی است؟
• ذرت شیرین تراریخته است؟
• آیا ذرت تراریخته است؟
• تشخیص ذرت تراریخته چگونه است؟

ذرت متداول ترین محصول کشت شده در ایالات متحده است و بیشتر آن تراریخته می باشد. بر اساس آمار سال ۲۰۱۸، ۹۲ درصد از ذرت کاشته شده در آمریکا را ذرت GMO تشکیل می داد. بیشتر ذرت تراریخته برای مقاومت در برابر آفات حشرات یا تحمل علف کش ها ایجاد شده است. ذرت BT یا Bacillus thuringiensis نوعی ذرت GMO است که پروتئین هایی تولید می کند که برای برخی از حشرات آفات سمی هستند اما برای انسان، حیوانات خانگی، دام یا سایر موجودات زنده خطری ندارند.

این پروتئین ها دقیقاً همان موادی هستند که کشاورزان ارگانیک برای کنترل آفات حشرات استفاده می کنند و به سایر حشرات مفید مانند کفشدوزک ها آسیب نمی رسانند. ذرت GMO Bt نیاز به سمپاشی حشره کش ها را کاهش می دهد و در عین حال از آسیب حشرات جلوگیری می کند. مقدار زیادی از این محصول در غذاها و نوشیدنی های فرآوری شده استفاده می شود و بخش اعظم آن برای تغذیه دام و طیور به کار می رود.

2

سویا تراریخته

سویا تراریخته چیست؟ بیشتر سویای کشت شده در جهان، سویای تراریخته است. آمار سال ۲۰۱۸ نشان می دهد که ۹۴ درصد از کل سویای کاشته شده در آمریکا از نوع GMO می باشد. بیشتر سویای GMO برای تولید غذای حیوانات، به ویژه طیور و دام و همچنین تهیه روغن سویا استفاده می شود. همچنین از این محصول به عنوان ماده اولیه در تولید لسیتین، امولسیفایرها و پروتئین های مورد استفاده در غذاهای فرآوری شده بهره گرفته می شود.

3

پنبه تراریخته

پنبه GMO برای مقاومت در برابر کرم های غوزه ایجاد شد و نقش مهمی در احیای صنعت پنبه در مناطق مختلف جهان ایفا کرد. بر اساس آمار سال ۲۰۱۸، ۹۴ درصد از کل پنبه کاشته شده در آمریکا از نوع تراریخته بوده است. پنبه GMO نه تنها منبع قابل اعتمادی برای صنعت نساجی محسوب می شود، بلکه برای تهیه روغن پنبه دانه نیز استفاده می گردد که در غذاهای بسته بندی شده و رستوران ها برای سرخ کردن کاربرد دارد. همچنین، کنجاله و پوسته پنبه دانه GMO در تغذیه دام مورد استفاده قرار می گیرد.

4

سیب زمینی تراریخته

برخی از انواع سیب زمینی تراریخته برای مقاومت در برابر آفات و بیماری های حشرات تولید شده اند. علاوه بر این، گونه هایی از سیب زمینی GMO برای مقاومت در برابر کبودی و قهوه ای شدن طراحی شده اند که می تواند در زمان بسته بندی، ذخیره سازی، حمل و نقل و حتی برش در آشپزخانه ایجاد شود. اگرچه قهوه ای شدن کیفیت سیب زمینی را تغییر نمی دهد، اما اغلب منجر به دور ریختن بی رویه مواد غذایی می شود، زیرا مصرف کنندگان به اشتباه تصور می کنند غذای قهوه ای شده فاسد شده است.

5

پاپایا تراریخته

در دهه ۱۹۹۰، بیماری ویروسی لکه حلقه (rings pot) تقریباً محصول پاپایای هاوایی را از بین برده بود و در این مسیر صنعت پاپایا در هاوایی را با خطر نابودی مواجه ساخت. پاپایای تراریخته با نام «رنگین کمان» برای مقاومت در برابر این ویروس تولید شد. این محصول GMO توانست صنعت پاپایا را در جزایر هاوایی نجات دهد و امروزه به عنوان یکی از موفق ترین نمونه های استفاده از مهندسی ژنتیک در کشاورزی شناخته می شود.

6

کدو حلوایی تراریخته

کدو سبز تابستانی GMO به برخی از ویروس های گیاهی مقاوم است. این محصول یکی از اولین محصولات تراریخته موجود در بازار بود، اما به طور گسترده کشت نمی شود و سهم ناچیزی از تولید جهانی را به خود اختصاص داده است.

7

یونجه تراریخته

یونجه تراریخته عمدتاً برای تغذیه گاوها، به ویژه گاوهای شیری، استفاده می شود. بیشتر یونجه GMO در برابر علف کش ها مقاوم است و به کشاورزان اجازه می دهد تا مزارع خود را برای محافظت در برابر علف های هرز مخرب سمپاشی کنند. این ویژگی به کاهش آسیب به تولید یونجه و حفظ کیفیت غذایی آن کمک شایانی می کند.

8

سیب تراریخته

چندین نوع سیب GMO برای مقاومت در برابر قهوه ای شدن پس از برش تولید شده اند. این ویژگی به کاهش ضایعات مواد غذایی کمک می کند، زیرا بسیاری از مصرف کنندگان سیب های قهوه ای را فاسد تلقی می کنند و آنها را دور می ریزند.

9

چغندر قند تراریخته

چغندر قند برای تهیه شکر گرانول استفاده می شود. بیش از نیمی از شکر گرانول بسته بندی شده در قفسه فروشگاه های مواد غذایی از چغندر قند GMO ساخته شده است. بر اساس آمار سال ۲۰۱۳، ۹۹.۹ درصد از چغندر قند برداشت شده در آمریکا از نوع تراریخته بوده است. از آنجایی که چغندر قند GMO به علف کش ها مقاوم است، کشت آن به کشاورزان در کنترل علف های هرز مزارع خود کمک می کند.

روش های تشخیص و آزمایش تراریخته در آزمایشگاه

برای تشخیص دقیق محصولات تراریخته در نمونه های غذایی، کشاورزی و خوراک دام، روش های متعددی در آزمایشگاه های شیمی به کار گرفته می شود.

تشخیص در سطح DNA با استفاده از روش RT PCR

یکی از دقیق ترین روش های آزمایش تراریخته، تشخیص در سطح DNA با استفاده از تکنیک واکنش زنجیره ای پلیمراز (PCR) و نوع کمی آن یعنی Real-Time PCR است. در این روش، عناصر ژنتیکی وارد شده به ژنوم محصول مانند راه انداز 35S و خاتمه دهنده nos شناسایی می شوند. این تکنیک ها قادر به تشخیص حتی مقادیر بسیار کم DNA تراریخته در نمونه های مختلف هستند و به عنوان استاندارد طلایی در آزمون تراریختگی شناخته می شوند.

📌آزمایشگاه تشخیص مولکولی رادگستر با تجهیزات پیشرفته Real-Time PCR، قادر به انجام آنالیز تراریخته با حساسیت و دقت بسیار بالا می باشد. کارشناسان مجموعه با استفاده از کیت های استاندارد، نمونه های ارسالی را مورد بررسی دقیق قرار می دهند.

تشخیص در سطح پروتئین با استفاده از روش ELISA

روش دیگر آزمایش تراریخته، تشخیص در سطح پروتئین با استفاده از تکنیک های ایمونواسی مانند ELISA (سنجش ایمونوسوربنت متصل به آنزیم) و کیت های تشخیص سریع (Lateral Flow Assays) است. در این روش ها، پروتئین های نوترکیب تولید شده توسط ژن های وارد شده به محصول، شناسایی می شوند. روش ELISA به دلیل سرعت و هزینه مناسب، برای غربالگری اولیه نمونه های محصولات تراریخته بسیار کاربرد دارد.

استانداردهای آزمایش GMO

آزمایشگاه تشخیص GMO موظف به رعایت استانداردهای معتبر ملی و بین المللی می باشد. رعایت این استانداردها، دقت و اعتبار نتایج آزمایش تراریخته را تضمین می کند. مهم ترین استانداردهای مرجع در این حوزه عبارتند از:

مجتمع آزمایشگاهی رادگستر به عنوان آزمایشگاه تأیید صلاحیت شده استاندارد در زمینه آزمایش تراریخته و محصولات GMO در ایران، تمامی آزمون ها را بر اساس استاندارد انجام می دهد.

اهمیت آزمایش تراریخته در سلامت غذایی

روند رو به رشد جمعیت در جهان، دغدغه امنیت غذایی را به یکی از مهم ترین چالش های پیش روی بشر تبدیل کرده است. در نتیجه، بسیاری از دولت ها به دستکاری ژنتیکی برای تولید غذای بیشتر روی آورده اند. کشورهای آمریکا، چین، برزیل، آرژانتین و استرالیا عمده تولیدکنندگان محصولات GMO در جهان به شمار می آیند.

با این حال، به علت نبود تضمین کافی برای ایمنی مواد غذایی تراژنی و از طرفی تأیید نشدن مضرات احتمالی مصرف محصولات تراریخته در مطالعات انجام شده، اجماع نظر قطعی در خصوص مزایا یا معایب مصرف این محصولات وجود ندارد. بر این اساس، بسیاری از کشورها از جمله ایران، دولت را مکلف به برچسب گذاری محصول ترا ریخته برای آگاهی بخشی به مصرف کنندگان کرده اند.

نگرانی های مصرف کنندگان درباره محصولات GMO

بسیاری از مصرف کنندگان نگران تأثیر محصولات تراریخته بر سلامت خود هستند. این نگرانی ها عمدتاً به موارد زیر مربوط می شود:

• احتمال انتقال ژن های مقاومت به آنتی بیوتیک به باکتری های دستگاه گوارش
• ایجاد واکنش های آلرژیک جدید در افراد حساس
• تأثیرات بلندمدت مصرف GMO بر سلامت انسان
• پیامدهای زیست محیطی کشت گسترده محصولات تراریخته

اگرچه سازمان های معتبری مانند سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، سازمان بهداشت جهانی (WHO) و سازمان ایمنی غذای اروپا (EFSA) ایمنی محصولات تراریخته تأیید شده را اعلام کرده اند، اما همچنان بحث های علمی در این زمینه ادامه دارد. به همین دلیل، آزمایش تراژنی و برچسب گذاری دقیق محصولات، یک نیاز ضروری برای شفافیت بازار و حق انتخاب مصرف کننده محسوب می شود.

نقش برچسب گذاری در شفافیت غذایی

برچسب گذاری دقیق موادغذایی تراریخته به مصرف کنندگان این امکان را می دهد که با آگاهی کامل، محصولات مورد نظر خود را انتخاب کنند. در بسیاری از کشورها، از جمله کشورهای عضو اتحادیه اروپا، برچسب گذاری GMO به صورت اجباری درآمده است. این برچسب ها شامل اطلاعاتی درباره وجود یا عدم وجود مواد تراریخته در محصول هستند. به دلیل استاندارد جدید ملی افشای مواد غذایی مهندسی شده زیستی، مصرف کنندگان می توانند برچسب “مهندسی زیستی” را روی برخی از غذاهایی که مصرف می کنند مشاهده کنند.

قوانین برچسب گذاری محصولات تراریخته در ایران

در ایران، سازمان غذا و دارو و سازمان ملی استاندارد، قوانین سختگیرانه ای برای برچسب گذاری محصولات تراریخته وضع کرده اند. بر اساس این قوانین:

• تمامی محصولات وارداتی و تولید داخل که حاوی بیش از ۰.۹ درصد مواد تراریخته باشند، ملزم به درج برچسب “تراریخته” یا “GMO” هستند.
• در صورتی که یک محصول از هر دو منبع تراریخته و غیرتراریخته تولید شود، تولیدکننده مجاز به درج عبارت «غیرتراریخته» نیست، مگر آنکه فقط از ماده اولیه غیرتراریخته استفاده کرده باشد.
• هدف از این برچسب گذاری، آگاهی بخشی به مصرف کنندگان و ایجاد حق انتخاب برای آنان است.

حیواناتی که خوراک تراریخته می خورند، تراریخته می شوند؟

بیش از ۹۵ درصد از حیواناتی که برای تولید گوشت و لبنیات در ایالات متحده استفاده می شوند، محصولات تراریخته را به عنوان خوراک دام مصرف می کنند. مطالعات مستقل نشان داده است که تفاوتی در نحوه تأثیر غذاهای تراریخته و غیرتراریخته بر سلامت و ایمنی حیوانات وجود ندارد. نکته بسیار مهم این است که DNA موجود در غذای GMO به حیوانی که آن را می خورد منتقل نمی شود.

این بدان معناست که حیواناتی که غذای GMO می خورند به موجودات تراریخته تبدیل نمی شوند. اگر چنین بود یک حیوان، DNA هر غذایی را که می خورد دارا میشد، چه تراریخته و چه غیرتراریخته. به عبارت دیگر، گاوها به علفی که می خورند و جوجه ها به ذرتی که مصرف می کنند تبدیل نمی شوند.

به طور مشابه، DNA غذای حیوانات GMO به گوشت، تخم مرغ یا شیر حیوان نمی رسد. تحقیقات گسترده نشان می دهد که غذاهایی مانند تخم مرغ، محصولات لبنی و گوشتی که از حیواناتی که غذای GMO می خورند به دست می آیند، از نظر ارزش غذایی، ایمنی و کیفیت با غذاهایی که از حیواناتی که فقط غذاهای غیر GMO مصرف می کنند، کاملاً برابر هستند.

🔬آزمون و خدمات مرتبط ::: 📄آزمایش خوراک دام

سازمان های نظارتی مسئول ایمنی محصولات ترا ریخته

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) اولین آژانس نظارتی است که مسئول تضمین ایمنی مواد غذایی تراریخته و غیرتراریخته برای انسان و حیوانات است. مرکز دامپزشکی این سازمان، این مسئولیت را مدیریت می کند. FDA ایجاب می کند که تمامی مواد غذایی برای حیوانات، مانند غذای انسان، بی خطر باشد، در شرایط تمیز تولید شود، حاوی مواد مضر نباشد و به دقت برچسب گذاری شود. در ایران نیز سازمان غذا و دارو و سازمان ملی استاندارد، وظیفه نظارت بر ایمنی و برچسب گذاری محصولات تراژنی را بر عهده دارند.

🔥پیشنهاد مطالعه ::: 📄آفلاتوکسین ها در غذا و خوراک

حیوانات تراریخته در منابع غذایی

به زودی حیوانات تراریخته نیز وارد زنجیره غذایی خواهند شد. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برنامه ای را تأیید کرده است که اجازه بازاریابی ماهی قزل آلا AquAdvantage را می دهد. این نوع ماهی قزل آلا اقیانوس اطلس، از نظر ژنتیکی اصلاح شده است تا سریع تر به یک نقطه رشد مهم برسد. FDA تشخیص داده است که ماهی قزل آلا AquaAdvantage به اندازه ماهی آزاد آتلانتیک غیر GMO برای خوردن ایمن و مغذی است. همچنین، این سازمان تأیید کرده است که تأیید برنامه برای این ماهی قزل آلا تأثیر قابل توجهی بر محیط زیست ایالات متحده ندارد.

خدمات آزمایشگاهی رادگستر در زمینه تشخیص GMO

مجتمع آزمایشگاهی رادگستر با وجود کارشناسان مجرب و دستگاه های آنالیز پیشرفته، مطابق با استانداردهای آزمایش تراریخته فعالیت می کند. مجتمع آزمایشگاهی ما به عنوان آزمایشگاه تأیید صلاحیت شده استاندارد در زمینه محصولات تراریخته یا GMO در سطح کشور مشغول به فعالیت می باشد.

خدمات آزمایش تراریخته در مجتمع رادگستر شامل موارد زیر است:

• تشخیص مولکولی انواع محصولات تراریخته در نمونه های غذایی و کشاورزی با روش Real-Time PCR
• شناسایی گونه های تراریخته در گوشت و فرآورده های آن
• آنالیز دقیق گونه های غذایی و کشاورزی در مبحث GMO
• آزمایش خوراک دام و طیور از نظر وجود مواد تراریخته
• ارائه گزارش های رسمی با قابلیت ارائه به مراجع نظارتی و قضایی

برای انجام آزمایش تراریخته و دریافت مشاوره تخصصی، می توانید با کارشناسان مجتمع رادگستر تماس بگیرید. همچنین، برای اطلاع از هزینه و زمان دقیق انجام آزمون تراریختگی، فرم استعلام تعرفه آزمایش را تکمیل نمایید تا کارشناسان ما در اسرع وقت با شما تماس بگیرند و راهنمایی های لازم را ارائه دهند.

👆برای تکمیل فرم استعلام روی عبارت هایلایت شده بالا کلیک کنید.👆

سوالات متداول آزمایشات تراریختگی

۱. آیا محصولات تراریخته برای سلامتی انسان مضر هستند؟

تاکنون هیچ مطالعه علمی معتبری مضرات قطعی مصرف محصولات تراریخته را برای انسان تأیید نکرده است.

۲. چگونه می توانم تشخیص دهم یک محصول غذایی تراریخته است یا خیر؟

تشخیص تراریختگی از طریق آزمایش مولکولی با روش های RT PCR و ELISA در آزمایشگاه امکان پذیر است.

۳. هزینه آزمایش تراریخته در آزمایشگاه چقدر است؟

هزینه آزمایش تراریخته به عوامل مختلفی از جمله نوع نمونه (غذا، خوراک دام، محصول کشاورزی)، روش آزمایش (کیفی یا کمی) و تعداد عناصر ژنتیکی مورد بررسی بستگی دارد.

۴. آیا مصرف خوراک دام تراریخته به گوشت و شیر حیوانات منتقل می شود؟

خیر. بر اساس تحقیقات DNA محصولات تراریخته به گوشت، تخم مرغ یا شیر حیوانات منتقل نمی شود.