یزد – صنعت پسته یزد در شرایطی خود را برای حفظ و توسعه بازارهای صادراتی آماده می کند که دسترسی به زیرساخت های تخصصی کنترل کیفیت همچنان یکی از دغدغه های جدی فعالان این حوزه است. در این میان، موضوع راه اندازی آزمایشگاه مجهز برای سنجش آفلاتوکسین به یکی از مهم ترین چالش های زنجیره صادرات پسته استان تبدیل شده است.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص می شود که بدانیم پسته، بخش قابل توجهی از ظرفیت باغی و صادراتی یزد را تشکیل می دهد. بر اساس اظهارات مسئولان استان، یزد بیش از 51 هزار هکتار باغ پسته دارد و از نظر سطح زیرکشت این محصول در جایگاه سوم کشور قرار گرفته است.
در چنین شرایطی، نبود یک زیرساخت آزمایشگاهی تخصصی در محل تولید، تنها یک مسئله اداری یا فنی نیست؛ بلکه می تواند بر هزینه، سرعت، قابلیت رقابت و اطمینان صادرکنندگان از فرآیند صادرات پسته اثر مستقیم داشته باشد.
چرا آزمایش آفلاتوکسین برای صادرات پسته اهمیت دارد؟
آفلاتوکسین یکی از مهم ترین آلاینده هایی است که در کنترل سلامت پسته مورد توجه قرار می گیرد. این سموم قارچی می توانند در شرایط نامناسب تولید، برداشت، خشک کردن و نگهداری ایجاد شوند و به همین دلیل کنترل آن ها نمی تواند صرفا به مرحله نهایی صادرات محدود شود.
اهمیت موضوع در بازارهای اروپایی بیشتر است. طبق اظهارات مدیر نظارت بر مواد غذایی دانشگاه علوم پزشکی یزد، برای مغز پسته خام، الزامات اختصاصی اتحادیه اروپا درباره کنترل آفلاتوکسین وجود دارد و انجام آزمون با تجهیزات تخصصی از جمله HPLC در فرآیند صدور گواهی سلامت اهمیت دارد.
از سوی دیگر، گزارش های جدیدتر نیز نشان می دهد که موضوع کنترل آفلاتوکسین همچنان در کانون برنامه های ارتقای کیفیت پسته یزد قرار دارد. در ابرکوه نیز طرح کنترل آفلاتوکسین و ارتقای کیفیت پسته با تمرکز بر مدیریت باغ، برداشت، فرآوری و نگهداری اجرا شده است.
بنابراین مسئله فقط آزمایش پسته صادراتی نیست؛ بلکه یک زنجیره کامل کنترل کیفیت از باغ تا آزمایشگاه و صادرات مطرح است.
آزمایشگاه تخصصی پسته یزد چرا هنوز به بهره برداری نرسیده است؟
یکی از محورهای اصلی انتقاد فعالان اقتصادی استان، بلاتکلیفی آزمایشگاه تخصصی مورد نیاز برای سنجش آفلاتوکسین است.
بر اساس اطلاعات مطرح شده از سوی مسئولان یزد، تجهیزات آزمایشگاه تهیه شده و بخش قابل توجهی از الزامات مورد نظر نیز دنبال شده است، اما بهره برداری نهایی همچنان با موانعی مواجه است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان یزد پیش تر اعلام کرده بود که تجهیز آزمایشگاه بر اساس توافق های قبلی انجام شده، اما در ادامه درباره افزایش تعداد تجهیزات مورد نیاز بحث هایی مطرح شده است. از نگاه مسئولان استان، همین اختلاف نظرها موجب طولانی شدن فرآیند راه اندازی شده است.
در مقابل، مسئولان حوزه غذا و دارو بر ضرورت رعایت الزامات فنی و قانونی تاکید دارند؛ موضوعی که نشان می دهد مسئله راه اندازی این ظرفیت صرفا با تامین تجهیزات پایان نمی یابد و اخذ مجوز و احراز الزامات تخصصی نیز بخشی از فرآیند است.
صادرکنندگان پسته یزد همچنان به خارج از استان وابسته اند
یکی از پیامدهای مستقیم این وضعیت، انتقال نمونه های پسته صادراتی به مراکز آزمایشگاهی خارج از استان است.
در گزارش منتشرشده درباره این موضوع، به انتقال نمونه ها به رفسنجان و افزایش هزینه و زمان فرآیند صادرات اشاره شده است. این مسئله برای صادرکننده ای که باید در یک بازه زمانی مشخص محموله را آماده و روانه بازار خارجی کند، اهمیت زیادی دارد.
هزینه واقعی چنین فرآیندی نیز فقط به مبلغ آزمون محدود نمی شود. مواردی مانند:
- هزینه نمونه برداری و انتقال نمونه
- زمان صرف شده برای ارسال و دریافت نتایج
- مصرف یا از دست رفتن بخشی از نمونه
- احتمال ایجاد تاخیر در برنامه صادرات
- افزایش هزینه های جانبی صادرکننده
می تواند مجموع هزینه کنترل کیفیت را افزایش دهد.
از همین رو، راه اندازی یک آزمایشگاه آفلاتوکسین پسته در یزد می تواند از منظر اقتصادی نیز اهمیت داشته باشد.
آیا می توان از «انحصار آزمایشگاهی» سخن گفت؟
عبارت «انحصار آزمایشگاهی» در این پرونده بیشتر به وابستگی عملی بخشی از فرآیند کنترل صادرات پسته یزد به ظرفیت های موجود در استان کرمان و رفسنجان اشاره دارد.
با این حال، نباید این موضوع را صرفا به رقابت میان استان ها تقلیل داد. آزمون های صادراتی مواد غذایی باید در آزمایشگاه هایی انجام شوند که تجهیزات، روش آزمون، صلاحیت فنی و مجوزهای لازم را داشته باشند.
در واقع، مطالبه اصلی صادرکنندگان یزد را می توان ایجاد ظرفیت معتبر و قابل اتکا برای انجام آزمون های تخصصی در داخل استان دانست؛ ظرفیتی که بتواند ضمن رعایت الزامات قانونی، زمان و هزینه فرآیند صادرات را کاهش دهد.
کنترل آفلاتوکسین باید از باغ آغاز شود
با وجود اهمیت آزمایشگاه، کنترل آفلاتوکسین نباید به آخرین مرحله زنجیره تولید محدود شود.
مسئولان جهاد کشاورزی یزد نیز بر همین موضوع تاکید دارند. بر اساس برنامه های مطرح شده، نظارت باید از باغ آغاز شود و مراحل برداشت، خشک کردن، پوست گیری، فرآوری و نگهداری را نیز پوشش دهد. برای همین منظور، انتخاب 80 ناظر فنی برای نظارت بر فرآیند تولید پسته در استان مطرح شده است.
در ابرکوه نیز برنامه های کاهش خطر آفلاتوکسین شامل اقداماتی مانند برداشت به موقع، انتقال سریع محصول به مراکز فرآوری، پوست گیری سریع و رعایت شرایط استاندارد نگهداری در دستور کار قرار گرفته است.
این رویکرد اهمیت یک نکته اساسی را نشان می دهد: آزمایشگاه آخرین حلقه کنترل است، نه اولین حلقه.
استاندارد صادرات پسته؛ حلقه ای فراتر از یک آزمون
برای حضور پایدار در بازار جهانی، صرف دریافت نتیجه مطلوب در آزمایش آفلاتوکسین کافی نیست. کیفیت ظاهری، درصد مغز، فرآوری، شرایط نگهداری، نمونه برداری صحیح و قابلیت ردیابی محموله نیز اهمیت دارند.
در همین زمینه، رئیس موسسه تحقیقات پسته کشور بر اهمیت رتبه بندی ترمینال های فرآوری و توجه همزمان به کیفیت ظاهری، درصد مغز، زمان برداشت و فرآوری تاکید کرده است.
بنابراین زنجیره مطلوب صادرات پسته را می توان به صورت زیر دید:
باغ استاندارد ← برداشت صحیح ← فرآوری مناسب ← نگهداری اصولی ← نمونه برداری معتبر ← آزمایش تخصصی ← صدور گواهی ← صادرات
هرگونه ضعف در یکی از این مراحل می تواند بر مرحله بعدی اثر بگذارد.
راه اندازی آزمایشگاه چه تاثیری بر صادرات پسته یزد دارد؟
در صورت تکمیل الزامات فنی و قانونی و آغاز فعالیت آزمایشگاه تخصصی در یزد، چند اثر مهم قابل انتظار است:
- کاهش وابستگی صادرکنندگان به مراکز خارج از استان
- کاهش زمان جابه جایی نمونه ها
- کاهش هزینه های جانبی کنترل کیفیت
- تسهیل برنامه ریزی صادرات
- تقویت زیرساخت کنترل کیفیت پسته استان
- افزایش دسترسی تولیدکنندگان به خدمات آزمایشگاهی تخصصی
- ایجاد ظرفیت بیشتر برای پایش سلامت محصولات صادراتی
البته موفقیت چنین مرکزی به استمرار اعتبار فنی، رعایت الزامات نمونه برداری، استفاده از روش های معتبر و حفظ استقلال فرآیند آزمایش وابسته خواهد بود.
بلاتکلیفی دو ساله؛ مطالبه ای که نیازمند تصمیم عملی است
موضوع آزمایشگاه آفلاتوکسین یزد ظاهرا مدت هاست میان دستگاه های مختلف در حال پیگیری است. در نشست های اخیر نیز بر ضرورت پایان دادن به بلاتکلیفی و تبدیل جلسات به تصمیم های اجرایی تاکید شده است.
از نگاه بخش خصوصی، هر فصل برداشت بدون تعیین تکلیف این مسئله می تواند همان چالش های قبلی را تکرار کند. از سوی دیگر، دستگاه های نظارتی نیز نمی توانند الزامات سلامت و استانداردهای صادراتی را نادیده بگیرند. راه حل منطقی، تقابل میان تسهیل صادرات و سخت گیری بهداشتی نیست؛ بلکه ایجاد زیرساختی است که هر دو هدف را همزمان تامین کند.
آینده صادرات پسته یزد به یک زنجیره کامل کنترل کیفیت نیاز دارد
پسته یزد برای حفظ جایگاه خود در بازارهای خارجی، به چیزی فراتر از افزایش تولید نیاز دارد. کیفیت پایدار، فرآوری استاندارد، بسته بندی مناسب، ردیابی محصول و کنترل دقیق آلاینده ها باید همزمان مورد توجه قرار گیرند.
در این میان، آزمایش آفلاتوکسین پسته یکی از حساس ترین مراحل کنترل کیفیت صادراتی است؛ اما راه حل نهایی نیز باید در قالب یک زنجیره کامل از باغ تا آزمایشگاه و بازار صادراتی تعریف شود.
ادامه بلاتکلیفی آزمایشگاه تخصصی یزد می تواند هزینه های بیشتری را به صادرکنندگان تحمیل کند، در حالی که حل این مسئله می تواند یک زیرساخت مهم برای صنعت پسته استان ایجاد کند.
اکنون پرسش اصلی این نیست که آیا یزد به آزمایشگاه مجهز نیاز دارد یا خیر؛ پرسش این است که چه زمانی این ظرفیت با رعایت کامل الزامات فنی و قانونی وارد مدار خواهد شد؟
نیاز به آزمایش و کنترل کیفیت پسته و محصولات غذایی دارید؟
کنترل آفلاتوکسین و سایر شاخص های سلامت مواد غذایی، بخش مهمی از فرآیند کنترل کیفیت مواد غذایی و آماده سازی محصولات برای بازارهای داخلی و صادراتی است. اگر برای انجام آزمایش پسته، بررسی آلاینده ها یا سایر آزمون های تخصصی مواد غذایی به راهنمایی نیاز دارید، کارشناسان آزمایشگاه رادگستر آماده پاسخگویی هستند.
📞 مشاوره و پذیرش نمونه: 09139035525
بدون دیدگاه